Kışın karaciğer yağlanmasına karşı dikkat edilmesi gereken 7 öneri

Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı. Koç’a göre soğuk havada azalan hareket ve kilo artışını kolaylaştıran alışkanlıklar, karaciğer yağlanması riskini yükseltebiliyor.

Uzm. Dr. Şule Namlı Koç’a göre kış aylarında soğuk hava nedeniyle açık havada geçirilen zaman azalıyor. Hareketsizlik, uzun süre oturma ve yüksek kalorili besinlerin daha sık tüketilmesi ise kilo artışını kolaylaştırıyor. Bu alışkanlıklar karaciğer yağlanması riskini de artırabiliyor. Belirti vermeden ilerleyebilen karaciğer yağlanması, bazı kişilerde zamanla iltihaplanma, hücre hasarı ve fibrozis gibi ciddi sorunlara yol açabiliyor. Bu nedenle beslenme ve hareket alışkanlıklarının korunması, erken tanı ve düzenli takip önem taşıyor.

Hareketsizlik ve yanlış beslenme riski artırıyor

Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor. Daha ciddi durum ise MASH olarak tanımlanıyor. Koç, soğuk havanın tek başına karaciğer yağlanmasına neden olmadığını belirtiyor. Ancak kış aylarında yürüyüşlerin azalması, uzun süre hareketsiz kalınması ve tatlı ile hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketilmesi ve ihtiyaçtan fazla kalori alınması da riski artırabiliyor.

Gençlik ve zayıflık riski ortadan kaldırmıyor

Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşta ya da fazla kilolu kişilerde görülen bir hastalık değil. Çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kiloda olmak da yağlanma riskini tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci, diğer metabolik faktörler ve alkol kullanımı karaciğer sağlığı değerlendirilirken dikkate alınmalı.

Belirtiler çoğu zaman görülmüyor

Karaciğer yağlanması çoğu zaman belirgin şikayete yol açmıyor ve başka bir nedenle yapılan ultrason incelemesinde ya da kan testlerinde tesadüfen saptanıyor. Bazı kişilerde yorgunluk ya da karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi görülebiliyor, ancak bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin bulunmaması karaciğerde hasar olmadığı anlamına gelmiyor. Obezitesi, diyabeti veya başka metabolik risk faktörleri bulunan kişilerin belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeden değerlendirilmesi gerekiyor.

Her yağlanma siroza dönüşmüyor, ama risk var

Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu gelişebiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her karaciğer yağlanması bu aşamalara ulaşmıyor. İlerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozisin derecesi gibi faktörlere bağlı olarak değişiyor. Bu nedenle değerlendirmede yalnızca yağlanmanın değil, olası karaciğer hasarının da belirlenmesi önem taşıyor.

Salep ve bozada porsiyon kontrolü önemli

Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanış biçimine, eklenen şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak günlük enerji alımını artırabiliyor. Şekerli ve büyük porsiyonlarda tüketilen bu içecekler ile tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıkların sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Fazla kilo ve metabolik sorunlar karaciğer yağlanması açısından önemli risk faktörleri. Bu nedenle porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli, ilave şeker sınırlandırılmalı ve günlük beslenmede sebze, baklagil ve yeterli protein içeren dengeli öğünlere yer verilmeli.

FibroScan ile yağlanma ve fibrozis riski değerlendirilebiliyor

Karaciğer yağlanmasının değerlendirilmesinde yalnızca biriken yağ miktarının belirlenmesi yeterli değil. Yağlanmaya eşlik edebilen iltihaplanma ve karaciğer dokusunda nedbe oluşumunu ifade eden fibrozis riskinin de değerlendirilmesi gerekiyor. Tanı ve takipte kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerden yararlanılabiliyor. FibroScan, karaciğerdeki yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Karaciğer enzimlerinin normal olması fibrozis bulunmadığını kesin olarak göstermiyor. Bu nedenle FibroScan sonuçları klinik bulgular, kan testleri ve diğer incelemelerle birlikte değerlendirilerek takip planı oluşturuluyor. Gerekli görüldüğünde ek görüntüleme yöntemlerine ya da karaciğer biyopsisine başvurulabiliyor.

Karaciğer sağlığını korumak için 7 öneri

Birinci olarak fazla kilo varsa kontrollü kilo verilmeli. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabiliyor. Uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabiliyor. İkinci olarak dengeli beslenilmeli; sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünler tercih edilmeli, şekerli içecekler sınırlandırılmalı ve porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli. Üçüncü olarak haftada en az 150 dakika hareket edilmeli; sağlık durumu uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılmalı. Yürüyüş yapılamayan günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edilebilir. Dördüncü olarak uzun süre oturulmamalı; özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresi azaltılmalı ve gün içinde düzenli aralar verilmeli. Beşinci olarak diyabet ve kan yağlarındaki bozukluk gibi risk artıran durumlar için doktorun önerdiği takip ve tedaviye devam edilmeli. Altıncı olarak zayıflama ürünleri ve kilo verme ilaçları ile bitkisel takviyeler doktor önerisi olmadan kullanılmamalı, çünkü bazı ürünler karaciğer hasarına neden olabiliyor. Yedinci olarak kontroller ertelenmemeli; karaciğer yağlanması belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörü olanlar gerekli tetkikleri yaptırmalı ve takip planını doktorlarıyla birlikte oluşturmalı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı